Ngô Xuân Lịch Rating: 8.6 / 10 1230 Người đánh Giá 986

Quan hệ Nhật Bản – ASEAN: Không hoàn toàn vô ích!

Đăng bởi: Ban Biên Tập ngày: 03/03/2014 5:55 pm 0 Phản hồi

(Đối ngoại) - Trong Tuyên bố chung Hội nghị cấp cao kỷ niệm 40 năm quan hệ đối tác ASEAN – Nhật Bản, hai bên nhắc đến “tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình, ổn định và thịnh vượng trong khu vực và thúc đẩy an ninh an toàn hàng hải, tự do đi lại trên biển, tự do thương mại, thực hiện tự kiềm chế và giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình”. Các nhà quan sát cho rằng, đây là một chỉ trích gián tiếp dành cho Bắc Kinh. Cũng tại Hội nghị cấp cao này, Nhật Bản tuyên bố gói viện trợ và cho vay trị giá 20 tỷ USD cho các quốc gia Đông Nam Á.

Tại sao thời gian gần đây Nhật Bản lại theo đuổi và tăng cường quan hệ với ASEAN trong khi ASEAN vốn được coi là thiếu tiềm lực về cả quân đội, chính trị và kinh tế?

Thứ nhất, Nhật Bản đang tìm cách hợp thức hóa kế hoạch tăng cường hiện diện an ninh của mình trong khu vực và muốn sử dụng ASEAN như một con đường đạt tới mục đích đó. Nếu ASEAN chấp nhận để Nhật Bản mở rộng vai trò an ninh, điều này sẽ tạo cơ sở để Nhật Bản chất vấn Trung Quốc, tạo nhận thức rằng những hành vi mang tính thách thức của Trung Quốc không phù hợp với bối cảnh chính trị ngày nay và các kế hoạch an ninh của Thủ tướng Abe cũng sẽ dễ được chính người dân Nhật chấp nhận hơn.

Thứ hai, trong một khu vực địa chính trị nơi đồng minh trở nên khan hiếm, trong khi căng thẳng quá nhiều và các cam kết của Mỹ còn lỏng lẻo, ASEAN tự nhiên trở thành một nơi lý tưởng để tìm kiếm sự ủng hộ. Nhật Bản đã thực hiện điều này bằng cách liên hệ với các hành vi hiếu chiến của Trung Quốc ở biển Hoa Đông với một chiến lược cứng rắn hơn của Trung Quốc. Nhật Bản cũng muốn tạo điểm tựa để ASEAN có một lập trường mạnh mẽ hơn đối với Trung Quốc mà không sợ bị trả thù về kinh tế.

Cuối cùng,chính sự can dự của Trung Quốc với ASEAN càng khiến cho việc tăng cường quan hệ với ASEAN trở thành một bắt buộc về chiến lược đối với Nhật Bản.

Quan hệ Nhật Bản - ASEAN

Thế nhưng không may cho Nhật Bản, những lợi ích mà nước này có thể đạt được từ quan hệ với ASEAN đi kèm với một số hạn chế cần lưu ý.

Thứ nhất, ASEAN hiện vẫn thận trọng với các ý đồ an ninh của Nhật. Indonesia, nước có ảnh hưởng lớn trong ASEAN tại Hội nghị cấp cao kỷ niệm ASEAN – Nhật Bản đã lưu ý “vai trò an ninh lớn hơn của Nhật Bản nên được theo đuổi một cách từ tốn và minh bạch”. Bất chấp nỗ lực của ông Abe, Vua Brunei Hassanal Bolkiah lại tập trung vào các vấn đề kinh tế và Tuyên bố chung ASEAN – Nhật Bản cũng không đề cập trực tiếp đến Trung Quốc hay ADIZ dù Thủ tướng Abe đã nhấn mạnh đây là quan ngại chung của cả ASEAN và Nhật Bản.

Thứ hai, ASEAN không hề ảo tưởng khi cho rằng, sự phát triển kinh tế của khu vực trong hiện tại cũng như tương lai gần phụ thuộc vào Trung Quốc, Trung Quốc đã và đang là đối tác thương mại lớn nhất của ASEAN kể từ 2009. Vì vậy, sẽ là một nhiệm vụ khó khăn cho Nhật Bản khi muốn thách thức vai trò kinh tế của Trung Quốc ở ASEAN.

Thứ ba, các nguyên tắc chính của ASEAN gồm không can thiệp, tham vấn, đồng thuận và đặc tính phi an ninh của Hiệp hội này cũng sẽ là một khó khăn để ASEAN có một lập trường thống nhất trong các tranh chấp trên Biển Đông. Như thế, sẽ khó hơn cho Nhật Bản nếu muốn lôi kéo ASEAN về phía mình trong các tranh chấp lãnh thổ với Trung Quốc.

Mặc dù có những hạn chế như vậy, việc Nhật Bản theo đuổi quan hệ với ASEAN không hoàn toàn vô ích và có vẻ như sẽ không sớm dừng lại. Trong khi ASEAN hoan nghênh Nhật Bản cùng với những hỗ trợ về kinh tế, kỹ thuật và công nghệ, tham vọng tăng lên về an ninh của Nhật Bản cùng với những thúc ép kêu gọi ủng hộ từ phía ASEAN sẽ gây ra khó chịu trong khu vực.

Để tạo ra ảnh hưởng lâu dài trong ASEAN, Nhật Bản cần gạt bỏ sang một bên chương trình an ninh của mình (trong thời điểm hiện tại) và tách riêng các lợi ích mang lại cho ASEAN để đổi lấy ủng hộ trong quan hệ với Trung Quốc. Sẽ là không khôn ngoan nếu Nhật Bản đánh mất quan hệ tốt với ASEAN trong nỗ lực giành lấy ủng hộ cho các tính toán an ninh của mình, nhất là khi Nhật Bản không có nhiều đồng minh ở xung quanh.

CTV Trường Sa

(Bài viết của tác giả Dylan Loh Ming Hui, RSIS- Nanyang Technological University, Singapore)

Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về banbientap@ngoxuanlich.org
Tags: